اربعین باعث زنده نگه‌داشتن پیام عاشوراست. لذا اربعین اجازه نمی‌دهد حادثه کربلا تنها به‌عنوان یک واقعه تاریخی باقی بماند. این مناسبت، یاد ایستادگی امام معصوم در برابر ظلم، تحریف دین و انحراف قدرت را به نسل‌های بعد منتقل می‌کند. از این منظر، عاشورا آغاز پیام و اربعین زمان تثبیت و گسترش آن است.

اربعین پیوند سوگواری با آگاهی و مسئولیت است. اهمیت اربعین فقط در عزاداری و ابراز محبت خلاصه نمی‌شود. در متن زیارت اربعین آمده است که امام حسین علیه السلام جان خود را فدا کرد تا بندگان خدا را از جهالت و سرگردانیِ گمراهی رهایی بخشد. بنابراین، وفاداری واقعی به امام حسین علیه السلام باید با شناخت، اصلاح اخلاق، دفاع از حقیقت و مخالفت با ظلم و در یک کلمه با خودسازی همراه باشد.

از طرف دیگر اربعین تجدید پیمان با ارزش‌های حسینی است.
حضور در مراسم اربعین نوعی تجدید عهد با آرمان‌هایی مانند:
عدالت‌خواهی و حق‌طلبی؛ آزادگی و عزت انسانی؛ وفاداری و فداکاری؛ یاری مظلومان است. امر به معروف و اقامه عدل و اصلاح دین و مقابله با فساد؛ و مبارزه با ظالمان (بعنوان عاملان منکر و عین منکر ) انگیزه اصلی آن است.
در اربعین دائما پیام ترجیح حقیقت بر منافع شخصی بیان و اعلام و تجلی می یابد.

اربعین نمایش وحدت و برابری انسان‌هاست.
در گردهمایی اربعین، انسان‌هایی از ملیت‌ها، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و طبقات مختلف در مسیری مشترک حرکت می‌کنند. در این فضا، تفاوت‌های اقتصادی و اجتماعی تا حد زیادی کم‌رنگ می‌شود و افراد با یک عنوان مشترک یعنی زائر و با یک هدف مشترک یعنی یاد و راه حسین علیه السلام در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. لذا تجربه اربعین بستری برای مشارکت اجتماعی، همبستگی و شکل‌گیری پیوند میان گروه‌های گوناگون است.

یکی از جلوه های نمادین اربعین جلوه زیبا و بزرگ ایثار و مهمان‌نوازی است که مورد حسادت معاندان قرار گرفته است.
خدمت داوطلبانه و عاشقانه به زائران، به‌ویژه توسط میزبان یعنی مردم عراق جلوه ای از تجلی ارزش ها، عواطف پاک و ایثار است.

موکب‌ها و خانواده‌ها بدون انتظار پاداش مالی، غذا، آب، محل استراحت و خدمات گوناگون فراهم می‌کنند. یونسکو در سال ۲۰۱۹ خدمات و مهمان‌نوازی در جریان زیارت اربعین را در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت کرد. هر چند قبل از ثبت در یونسکو این ارزش ماندگار در قلوب مومنین و در دل تاریخ ثبت شده است.
این خدمت‌رسانی، پیام مهمی دارد: جامعه انسانی می‌تواند نه بر اساس رقابت و منفعت‌طلبی، بلکه بر پایه محبت، بخشندگی و مقدم‌داشتن دیگران شکل گیرد ترویج این رویکرد در زندگی ملل یعنی پایان خصومت ها و منفعت طلبی ها.

یکی دیگر از پیام های اربعین، انتقال فرهنگ مقاومت به نسل‌های آینده است.
کودکان و نوجوانانی که در مراسم اربعین شرکت می‌کنند، مفاهیم عاشورا را در قالب راه‌پیمایی، خدمت، همدلی و مشارکت جمعی بصورت ملموس تجربه می‌کنند و می آموزند. ازاین‌رو، گردهمایی اربعین وسیله‌ای برای انتقال زنده و عملی فرهنگ حسینی از نسلی به نسل دیگر است.

اربعین زنده کننده یک حقیقت تاریخی است.
جایگاه اربعین به‌عنوان روز زیارت، سوگواری و یادآوری پیام عاشورا در سنت و تاریخ تثبیت شده است.

اهمیت اربعین در این است که خاطره عاشورا را به یک حرکت پویا، الهام بخش، زنده و حیاتبخش، اخلاقی و اجتماعی تبدیل می‌کند. گردهمایی اربعین تنها اجتماع بزرگ انسان‌ها نیست؛ بلکه نمایش عملی ایمان، وفاداری، عدالت‌خواهی، برابری، ایثار و خدمت بدون چشم‌داشت است.
ارزش واقعی این گردهمایی زمانی آشکار می‌شود که زائر هم ساخته می شود و هم نقش سازنده دارد.

یوسف وند- عضو هیات علمی دانشگاه رازی