مشکلات زندگی با افزایش فشارهای روانی ممکن است بعضی افراد را از حل مشکلاتشان عاجز ساخته و به بروز بحران در آنها منجر شود.
مراقبین بهداشتی که در بخش‌های مختلف داخلی، جراحی، نوزادان، زایمان، اورژانس یا غیره کار می‌کنند،روزانه با عده زیادی از افرادی که در این موقعیت‌های بحرانی هستند در تماس می‌باشند،به عنوان مثال با یک مجروح تصادفی که نیاز به قطع عضو دارد یا مادری که نوزادی با عقب ماندگی جسمی یا روانی به دنیا آورده است. در این زمان مراقبین بهداشتی در کمک به افراد و خانواده آنها در جهت مقابله با این شرایط بحرانی نقش اساسی ایفا می‌کنند.
در تئوری جیم واستون/۱ درباره فلسفه مراقبت آورده شده: زمانی که دیگر هیچ یک از دانشمندان علم پزشکی نمی‌توانند کاری برای بیمار انجام دهند،می‌توان توسط اقداماتی راحتی بیمار را فراهم و به او امید داد. بدین ترتیب است که به افراد کمک می‌شود با رسیدن به تعالی نفس یا سلامتی را کسب کرده یا مرگی در آرامش داشته باشند.
به عقیده وبر/۲(۱۹۹۶)،مراقبت دقیق از بیمار بدون ترکیب اطلاعات فرهنگی با ارزیابی بالینی بیمار امکان پذیر نخواهد بود و یکی از جنبه‌های فرهنگی،مذهب مددجو و اعمال مذهبی هستند که بر مراقبت او موثر می‌باشند،نظیر پوشش حجاب یا عدم حضور مراقبین مذکر.
گرانوت/۳ و همکاران (۱۹۹۶) در مقاله خود درباره نتیجه بارداری متذکر شده‌اند: باورهای خاص نظیر باور به عوامل غیر دارویی چون رفتارهای معنوی و خداوند در نتیجه بارداری موثر بوده و مراقبین بهداشتی باید در کنار اقدامات درمانی،مراقبت دقیق فرهنگی را نیز تامین نمایند.
تایلور/۴ و همکاران (۱۹۹۳) نیز در این باره می‌گویند: سلامتی و امنیت روحی با دیگر مسائل مانند اضطراب، افسردگی و بیم از آینده در ارتباط هستند. بیمار در حین ورود به بیمارستان با تعداد بسیاری مشکلات احساسی و روانی دست به گریبان است،مراقبین می‌توانند نیازهای درمانی بیمار را برآورده کرده و با تشویق و انجام اعمال مذهبی او را آرامش دهند.
یونگ/۵ در فرضیه خود درباره مذهب می‌نویسد: تنها دیدگاه‌های سودمند در جهان امروز،آن نظریه‌های روانی درمانی هستند که ما آنها را مذهب می‌نامیم و مذهب نه تنها بر ضد بیماری نیست،بلکه عملاً سیستمی برای بهبود و رشد روانی است.
مذهب مجموعه‌ای عام از عقاید در ارتباط با یک دسته از الگوهای رفتاری عمومی برای بیان رابطه عالی وابستگی انسان به خالقش است.
مذهب از طریق ایده‌ها و تعالیم و تجربیات عملی تاثیری ژرف بر روند رشد و تکامل بشریت دارد.
یونگ در مقاله خود تحت عنوان «انسان نوین در جستجوی یک روح» ادعا می‌کند که هیچگاه بیماری نداشته است که درمانش مستلزم بازگشت او به مذهب نبوده باشد.
مذهب یک وسیله ی مفید برای تأمین بهداشت روانی و راه رسیدن به کمال و شادی است.

یک محیط مذهبی، یک جامعه مذهبی،جامعه‌ای با احساسات گرم و عشق فوق طبیعی، بدون شک بیش از یک محیط پر تعارض، پراضطراب و ناامن موجب بهبود بسیاری از بیماری‌ها خواهد شد.
مذهب یکی از بزرگترین وجوه بلوغ و تکامل می‌باشد که بر زندگی انسان تاثیر می‌گذارد.
اعمال مذهبی،اعمالی هستند که تاثیر شایان توجهی بر روی عملکرد انسان دارند. بدین طریق اعمال مذهبی گاه به عنوان معانی عالی در تخفیف اضطراب،احساس گناه،افسردگی،دفع تعارض،ناامنی و… به کار گرفته می‌شوند.
یکی از اعمال مذهبی که به صور فردی و گروهی انجام می‌گیرد،دعا، نیایش و مناجات است.
این عمل در مذاهب گوناگون از نظر شکل متفاوت است ولی اغلب محتوایی از اعتراف به گناه،درخواست سلامت و سعادت و تمایل به قرب الهی است. یکی از دانشمندان فرانسوی می‌گوید: دعا عبارت است از رابطه یا معامله یک روح مضطر در کمال شعور و اراده،با قدرتی که آن روح احساس می‌کند به آن بستگی داشته و سرنوشتش به دست آن است.
غرض از دعا اعمال یا الفاظی نیست که از روی عادت صورت گرفته و بدون توجه به عمق معنای آن صورت گیرد،بلکه
غرض از دعا این است که در آن حالت فرد،روح خود را با قدرتی که حضورش را در قلب خویش احساس می کنید.
استاد دانشگاه پروفسور والترمان/۶ پرینستون انگلستان،در کتاب «نقدی بر مذهب و فلسفه» می‌نویسد: در هنگام ستایش و نیایش در آدمی چنان صمیمیت و اخلاص ایجاد می‌شود که در هم صحبتی‌های معمولی با مردم ممکن نیست. سکوت تنهایی می‌شکند،فضای پردامنه‌ای در پیش نیایش کننده باز می‌شود و احساسات و عطوفتی که در گفتگوهای معمولی با مردم گرفتار شرمساری و خجالت‌ها می‌شوند در اینجا به شکل سپاسگزاری‌های صمیمانه،گله مندی‌های خودمانی و خواهش‌های دوستانه در می‌آید و روح آدمی شکفته و باز می‌شود.
ویلیام جیمز/۷ می‌گوید: آدمی در تلاش‌های خود ذخیره و انرژی روانی خود را از دست می‌دهد و تنها منبعی که می‌تواند به وسیله آن انرژی از دست رفته را جبران نماید،اتصال به قدرت لایه زال الهی است و آن اتصال حاصل نمی‌شود، مگر با مناجات.

دعا از این جهت می‌تواند بر روی افراد مؤثر باشد،که در هنگام نیایش فرد خود را به منبعی از انرژی متصل می‌کند و این ارتباط باعث می‌شود که محدودیت‌ها و ضعف‌ها را بشناسد و در این حال،با امید به کمک از آن منبع در جهت رفع نواقص و ضعف‌ها تلاش مستمر نماید.
عفیف عبدالفتاح طباره استاد دانشگاه بیروت می گوید: دعا عمیق‌ترین منشا نیرو و کمال است،اما ما از این سرچشمه نیرو و کمال غافلیم.
بشر از دیرباز کوشیده است به مدد نیروهای مافوق طبیعی بر مسائل و دشواری‌های خویش غلبه یابد.
هرچند که این امر در خلال تاریخ دستخوش انحرافات فراوانی شده،ولی با ظهور مذاهب آسمانی،به خصوص اسلام زمینه و شرایط بهتری برای رسیدن ه وضع مطلوب‌تر فراهم آمده است. اسلام علاوه بر اینکه منشا خدمات بسیار ارزنده‌ای در زمینه‌های گوناگون زندگی بشر شده،رهنمودهای لازم برای رسیدن به آرامش روح و روان را نیز ارائه کرده است. قرآن کتاب اسرار خداوندی،بسیاری از ابعاد گوناگون ماهیت پیچیده بشر را قبل از اینکه مخاطب روانشناسی قرن بیستم بخواهیم درباره ی آدمی اظهار کنند،روشن ساخته و حتی راهبردهای پیشگیرانه درمانی را نیز ارائه داده است.
به طور کلی اسلام بر مسائلی تاکید ورزیده که بسیاری از دانشمندان علوم رفتاری در نتیجه تحقیقات و آزمایش‌های مستمر بدان رسیده‌اند. شاید برخی بر این عقیده باشند که استفاده از تعالیم مذهبی و نیروی ایمان برای حفظ سلامت روان و جلوگیری از بیماری‌ها و امراض روانی فقط در کشورهای معدودی می تواند مؤثر باشد، به عنوان مثال در غرب کسی طرفدار این عقیده و ایده قدیمی نیست ولی اشاراتی که به عقاید برخی از دانشمندان غربی درباره این موضوع می‌شود و باید این عده را نیز مجاب کرده باشد.
«ویلیام جیمز» فیلسوف و روانشناس نامی دانشگاه هاروارد می‌گوید: «موثرترین داروی شفابخش نگرانی همانا ایمان و اعتقاد مذهبی است.»
«ایمان» یکی از قوایی است که بشر به مدد آن زندگی می‌کند و فقدان کامل آن در حکم سقوط بشر است.

وی در جای دیگری می‌گوید: امواج خروشان سطح اقیانوس،هرگز آرامش عماق آن را بر هم نمی‌زند و در نظر کسی که دستاویزش حقایقی بزرگتر با ثبات‌تر است،فراز و نشیب‌های هر ساعته ی زندگی،چیزهایی بی‌اهمیت جلوه می‌کنند.
بنابراین یک متدین،حقیقی تزلزل ناپذیر و فارغ از هر دغدغه و تشویش است و برای انجام دادن هرگونه وظیفه‌ای که روزگار پیش آورد با خونسردی آماده ی مقابله است.

اسلام بر این مسئله بارها تاکید کرده است که تنها راه عملی برای رسیدن به آرامش روح و روان سپردن دل و جان به معبود یگانه است.
توسل به مذهب و داشتن ایمان یکی از عوامل بسیار موثر در جلوگیری از بروز و ایجاد بیماری‌های روانی است و هرگاه انسان از این امر غفلت ورزیده،بی شک دچار سردرگمی و پریشانی شده است.
الا به ذکر الله تطمئن القلوب
آگاه باشید تنها با یاد خداست که دل‌هایتان آرام می‌گیرد.
(سوره مبارکه ی رعد/آیه ی شریفه ی ۲۸)
و این بدان معنی است که تنها مسیری که بشر می‌تواند از رهگذر آن از میان تندباد حوادث روزگار و راز و نشیب‌های مداوم زندگی با حالتی استوار و آرامشی درونی و همراه با اطمینان و یقین عبور کرده،پسر منزل مقصود نائل آید،سپردن دل و جان به پروردگار آفریننده دل‌هاست و این پیوند میان انسان و خداوند هرگز نمی‌گسلد.
و من اعرض عن ذکری فان له معشیه ضنکأ / سوره طه، آیه ی ۱۲۴
اگر فردی از یاد من رویگردان شود، پس در تنگنایی مسدود و در عین محدودیت و احساس فشار زندگی را به سر آرد.
از دو آیه بالا به روشنی استنباط می‌شود که هر کس از یاد خداوند غافل باشد حیات توام با آرامش و راحت را پشت سر نخواهد گذاشت،و نیایش و نماز است از روش های یاد خداوندند ‌که موجب آرامش و راحتی می‌شوند.
ماهاتما گاندی در این مورد می گوید: اگر دعا و نماز نبود،من مدت‌ها قبل دیوانه و مجنون شده بودم.
دکتر آلکسیس کارل/۸ نیز بر اهمیت دعا و نماز تاکید کرده و بیان داشته است که عا و نماز قوی‌ترین نیرویی است که چون قوه جاذبه وجود حقیقی و خارجی دارد.

الکسیس کارل فیزیولوژیست مشهور فرانسه،رئیس موسسه انسان شناسی رافلر/۹ برنده دو جایزه نوبل در علوم،کتاب خود در زمینه نیایش می‌نویسد: وقتی عشق فرمان می‌دهد،محال سر تسلیم فرود می‌آورد و عقل آنجا که عشق قدم در راه می گذارد،در می‌ماند و چنین به نظر می‌رسد ه نیایش بلندترین قله تعبیر را در پرواز عشق از میان شب ظلمانی عقل پیدا می‌کند.
خداوند در قرآن به نیایش کنندگان بشارت قبول دعا و نیایش آنها را داده است و افرادی که واقعاً به قرآن مومن هستند با خواندن آیاتی در این زمینه،در می‌یابند که دعا و نیایش آنها بی‌فایده نیست،بلکه خداوند حکیم ناظر بر احوال آنها بوده و به آنچه می‌گویند و می‌پندارند شنوا و داناست.
ادعونی استجب لکم
مرا بخوانید،چون من به ندای شما پاسخ مثبت می دهم.
سوره ی غافر/ آیه ی ۶۰
ذکر و یاد خدا در جهت سلامت جسم و بهداشت روانی بسیار مؤثر است. زیرا باعث پیوند محکم و استوار انسان با خداوند می‌شود و آدمی می‌تواند از ایجاد خصایص زشت و ناپسند اخلاقی در نهاد خود جلوگیری کند و زمینه ا برای ایجاد بیماری‌های روح از بین ببرد. ذکر و یاد خدا هم جنبه ی پیشگیری دارد و هم بعد از ابتلای جسم و جان به بیماری درمان بخش است.
غزالی می گوید: از طریق ذکر تمامی ترس و بیم‌ها از میان رود و همه ناراحتی‌ها از آدمی ستوده می‌شود. آنگاه که فرد به یاد خدا می‌افتد قلبش مالامال از رضا می‌شود،قلبی که آکنده از ترس و یاس بوده است. لطف و توجه پروردگار قلب ذاکر را زیر سایه خود قرار می‌دهد و انسان به یقین و قاطعیت می‌رسد که رهایی از ناراحتی‌های درونی سهل و هموار است می‌توان وسوسه‌ها را در هم کوبید و تخیلات باطل را از آن زدود.
چنانکه در سوره ی مبارک بقره آورده است:
فمن یومن بالله فقد استمسک بالعروه الوثقی لانفصام لها و…
هر کس به خداوند ایمان واقعی بیاورد،پس به درستی که به رشته محکمی چنگ زده که گسستنی برای آن نیست.
بدیهی است که رشته محکم پیوند میان خدا و انسان استوارترین رابطه‌ای است که بشر می‌تواند در رهگذر رسیدن به کمال بدان دست یابد و کسی که به این مقام نائل شود،بیشک از عالی‌ترین و عمیق‌ترین حالت‌های آرامش روحی و روانی برخوردار است.
آیا می‌توان این دعا را از صحیفه سجادیه خواند و به آرامشی عمیق دست نیافت و بر بیماری هرچند صعب العلاج یا صبر نکرد:
«خدایا سپاس تو را بر آن نعمت تندرستی که پیوسته در فضای آن می‌گشتم و سپاس تو را بر علتی که اکنون در بدنم پدید آورده‌ای،زیرا نمی‌دانم ای معبود من که کدام یک از این دو حال برای شکر تو سزاوارتر است،زمان تندرستی که وزهای پاکیزه‌ات را بر من گوارا ساخته بودی و مرا برای طلب خوشنودی و فضل خود نشاط بخشیده بودی و به وسیله آن بر طاتی که به انجامش موفق می داشتی،نیرو بخشیده بودی،یا در زمان بیماری که مرا به آن آزموده‌ای و نعمت دردهایی که به من تحفه فرستاده‌ای تا گناهانی که از آن گرانبار شده‌ام را تخفیف بخشی مرا از بدی‌هایی که در آن فرو رفته‌ام پاک سازی و به فرا گرفتن توبه متنبه ام کنی.
فهرست منابع:۱) قرآن کریم
۲) صحیفه سجادیه
۳)باندس، الی ال و باندس برنرام: اصول اخلاقی پرستاری در طول زندگی، ترجمه ی مهتاب علیزاده، تهران: نشر بشری، ۱۳۷۵.
۴)برگن آ و لازار آ: روان پرستاری در جامعه و بیمارستان، ترجمه دکتر محمد حسین فرجاد ، رقیه گلاب و هما بهروش ، تهران، انتشارات امیرکبیر ، ۱۳۷۰
۵) شهریاری ، زینب: «نقش مذهب در حفظ سلامت روان»، انتشارات معاونت امور فرهنگی و پیشگیری از معلولیت ها و آسیب های اجتماعی بهزیستی ، ۱۳۷۴.
۶) واعظی، سید احمد و کاظم زاده مهرداد: نقش نیایش در سلامت روانی (مناجات درمانی). طب و تزکیه ، ۱۳۷۴، شماره ۱۷،ص۸۶_۸۱.
۷)و….

پایان پیام/